"Je horizon verbreden"

Wanneer zegt iemand over zichzelf nu dat hij expert is? Niemand doet dat toch uit zichzelf, totdat je baas je op pad stuurt met het verzoek om wat te vertellen over je afdeling of project. Ineens zit je in Warschau, Budapest of Ankara als financial expert. Na twee zulke bezoeken ben je ineens expert, dat gaat bijna vanzelf. Je ontmoet collega's die worstelen met gelijke thema's. Afhankelijk van de transitie waarin het land zich bevindt, zijn die onderwerpen voor Nederland actueel of hebben we die ontwikkelingen soms al jaren geleden in gang gezet. Ook zij zijn op dezelfde wijze van de ene op andere dag tot expert benoemd en hebben dezelfde drempel moeten overwinnen. Kan ik het wel, weet ik van alle onderwerpen wel precies hoe het zit, spreek ik goed genoeg Engels?

Je openstellen voor problemen voor anderen, delen van kennis en ervaringen en proberen andere landen een klein stapje verder te brengen. De raakvlakken en probleemgebieden zijn verbluffend groot en veelal hetzelfde. De interpretatieverschillen wat precies met een term bedoeld wordt, leiden tot interessante discussies. En niet te vergeten de andere cultuur waarin je komt en je je verplaatst, is een verrijking voor iedereen. Je referentiekader wordt zóveel breder, je palet aan ervaring bevat zo veel meer kleuren als je naast Nederlandse ook buitenlandse ervaringen en voorbeelden kunt geven.

Wat voor type moet je dan zijn? Je moet het eerst en vooral leuk vinden je te verdiepen in problemen van anderen met als motto; "alle kleine beetjes helpen". Direct zichtbaar resultaat zien, is niet realistisch om te verwachten. Uiteindelijk moeten ze het zélf doen. Maar vooruitgang zien als je over een tijdje nog eens terugkomt, is prachtig. De internationale contacten zijn boeiend en overal gaan deuren open van gebouwen die je als toerist nooit zou kunnen betreden. Buitenlandse medecollega's zijn veelal leergierig, goed opgeleid maar bevinden zich veelal in een cultuur waar hiërarchie de dienst (heeft) uitmaakt. Hun tijd komt nog wel. Echter de nieuwe generaties staan te springen om te veranderen, te vernieuwen en te leren van andermans lessen. Daaraan een kleine bijdrage mogen leveren, is een unieke kans. Zowel als mens als als een ambitieus ambtenaar wordt je horizon breder. Nieuwe mensen en culturen ontmoeten is fantastisch. Als je écht wilt, durf je best!

''Je eigen inzichten verdiepen''

De laatste jaren komt het zo voor dat ik één of twee keer per jaar een paar dagen naar het buitenland ga voor de Rijksacademie. Onlangs ben ik naar Turkije geweest dat er graag alles aan wil doen om over een aantal jaren te kunnen toetreden tot de EU. In dat verband worden er trainingsprogramma’s georganiseerd voor Turkse ambtenaren om ze iets te vertellen over de wijze waarop in het Nederland het begrotingsproces is georganiseerd. Mijn taak is er onder andere in gelegen om de mensen daar wegwijs te maken in de gang van zaken rond de begroting op een vakdepartement. Zelf werk ik op OCW en ben daar nauw betrokken bij de coördinatie van het begrotingsproces en de interne planning & control cyclus.

Wat de ambtenaren in Turkije (maar ook in andere, vooral Oost-Europese, landen) interesseert, is hoe je vanuit het ministerie van Financiën taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden kunt decentraliseren zonder dat de begroting onbeheersbaar wordt. Doel is natuurlijk om aan de EMU-normen te kunnen voldoen.
Nederland staat wat dat betreft bekend als een ‘good practice’ dus er komen nogal wat verzoeken om daar iets over te vertellen. Het leuke ervan is dat je niet alleen over je eigen vakgebied kunt vertellen maar dat je dat ook nog eens in een heel ander perspectief leert bezien. De situatie in de nieuwe, toekomstige en potentiële EU-landen is op dat vlak nogal verschillend van de onze, dus er komen nogal eens vragen naar het waarom van situaties die voor ons vanzelfsprekend zijn. Dit verdiept ook je eigen inzichten weer enorm. Een bijkomend voordeel is dat je op een heel andere manier dan als toerist in aanraking komt met de cultuur en leefwijze van die landen. Ik ervaar dat zelf als een grote verrijking. En ‘last but not least’, alle trainingen en presentaties gaan in het Engels dus je krijgt ook de gelegenheid om je Engelse taal in de praktijk te oefenen. Soms weet je – midden in een betoog – een woord niet in het Engels. Dan ga je het gewoon omschrijven in het Engels, dat werkt ook. Krijg je achteraf nog een compliment van de tolken dat je zo duidelijk spreekt!

In de afgelopen jaren heb ik er inmiddels al een paar van dat soort landenbezoeken op zitten. Zo ben ik twee keer naar Tsjechië en Bulgarije geweest, inmiddels ook twee keer naar Turkije, en heb ik trainingen verzorgd in Roemenië en Polen. Hier in Nederland heb ik ook nog presentaties gegeven voor een groep uit Slowakije en recent voor een groep uit Moldavië. Daarop heb ik heel enthousiaste en leuke reacties gekregen. Kortom, ik kan het iedereen aanbevelen om aan deze programma’s mee te doen en voor de Rijksacademie een paar dagen trainingen en presentaties te verzorgen in dit soort landen. Het kost (mij in ieder geval) wel een aantal vakantiedagen maar naast een financiële tegemoetkoming staat daar ontzettend veel extra’s tegenover!

Erik van Barele, directie FEZ, Ministerie van OCW