Miljoenennotacongres 2026: Nederland in een veranderend geo-economisch evenwicht

Publicatiedatum 25-09-2026, 12:04

Op dinsdag 22 september vond bij de Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering het jaarlijkse drukbezochte Miljoenennotacongres plaats. Het thema van dit jaar was: “Nederland in een veranderend geo-economisch evenwicht”. Een thema dat dit jaar ook centraal stond in de Miljoenennota. Diederik Dicou (directeur Begrotingszaken) trad op als dagvoorzitter.

Toenemende onzekerheid

Iris van Tilburg (plv. afdelingshoofd Begrotingsbeleid) opende de middag met een inleiding op de Miljoenennota en stond stil bij de toenemende internationale onzekerheid. De economische groei staat onder druk, investeringen blijven achter en ook de ontwikkeling van de Nederlandse staatsschuld vraagt op langere termijn aandacht. Centraal staat de vraag hoe Nederland zich in deze veranderende wereld, economisch weerbaar kan opstellen aangezien de mondiale evenwichtigheden de afgelopen tijd zijn toegenomen.

Strategische autonomie

Louise van Schaik (hoofd EU en Global Affairs bij Instituut Clingendael) ging in op de veranderende wereldorde en de positie van Europa tussen grootmachten als de Verenigde Staten en China. Europa kan zich niet volledig losmaken van deze machtsblokken, maar kan wel bewuster omgaan met economische en strategische afhankelijkheden.

Van Schaik benoemde daarbij dat we naast de risico’s ook zeker de kansen moeten blijven zien. Europa beschikt namelijk ook over belangrijke troefkaarten, zoals kennis en technologie, ASML, regelgeving en de energietransitie. De uitdaging is om deze sterke punten strategisch in te zetten en tegelijkertijd te blijven investeren in de economie van de toekomst.

Handel en protectionisme

Steven Brakman (hoogleraar internationale economie bij de Rijksuniversiteit Groningen) plaatste de huidige handelsconflicten in historisch perspectief. Internationale handel heeft veel welvaart gebracht, maar brengt tegelijkertijd afhankelijkheden en risico’s met zich mee.

Brakman liet zien dat achter protectionisme verschillende motieven kunnen zitten: soms is er een duidelijke economische reden, soms speelt onbegrip een rol en soms gaat het om macht. Daarnaast is de lijn tussen protectionistische subsidies en investeringen dun; het financieren van start-ups die op de private markt moeilijk aan financiering komen en dan door de overheid geholpen worden is een voorbeeld. In een wereld met meerdere economische machtsblokken wordt internationale afstemming ingewikkelder, terwijl nieuwe afspraken juist cruciaal zijn voor toekomstige handel en economische samenwerking.

Mondiale handelsverhoudingen

Vervolgens was het de beurt aanMichiel Sweers (Directeur-Generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen bij BZ). Hij liet zien hoe mondiale economische onevenwichtigheden en de opkomst van China de internationale handel veranderen. Waar de eerste ‘China shock’ vooral draaide om laagwaardige producten, concurreert China inmiddels steeds meer op hoogwaardige industriële goederen en technologie.

Voor Nederland en Europa is het daarom belangrijk om beter te begrijpen waar kwetsbaarheden in handelsketens zitten en welke zaken strategisch van belang zijn. Het op orde brengen van onze eigen interne markt en investeringsklimaat is belangrijk. In de relatie met China gaat het om toegang tot de Chinese markt maar ook om een balans vinden tussen het beschermen van onze eigen industrie en samenwerken met China waar mogelijk. In de relatie met de Verenigde Staten ligt de nadruk vooral op het behouden van stabiliteit en voorspelbaarheid.

Paneldiscussie en muziek

Tijdens de paneldiscussie kwam opnieuw naar voren dat politiek en economie steeds sterker met elkaar verweven raken. Nederland en Europa zullen zich moeten blijven verhouden tot grote economieën als China en de Verenigde Staten, maar moeten zich daarbij bewust zijn van de risico’s en afhankelijkheden die deze relaties met zich meebrengen.

Niet alles kan of hoeft in Europa geproduceerd te worden. Belangrijker is dat we beter weten waar onze kwetsbaarheden liggen, welke strategische belangen we willen beschermen en waar versterking van onze eigen economische positie nodig is. Daarbij kan er ook gekeken worden naar het aanboren van nieuwe markten.

Collega’s van het Nederlands Douane Orkest zorgden voor toepasselijke muzikale omlijsting van de middag, wat het geheel een geslaagd congres maakte.

Ook nooit uitgeleerd?

Wil je zelf beter begrijpen hoe beleid en economie elkaar raken? Ontdek dan onze opleidingen en masterclasses economie bij de Rijksacademie.